Dedeye sorulacak sorular: sohbet nasıl yürür

Altmış soruluk bir liste gerekmez. Bu sayfa okul ödevi de değil. Dede, anneanne, babaanne, nine. Birkaç gün önce bir ila üç soru gönder. Otuz ila altmış dakika ayır. Masaya bir fotoğraf veya kupa koy. Sesi kaydet. Başlamak için bu yeter.

İyi soru ne işe yarar

Türkiye'de "dedeye sorulacak sorular" diye arayınca çoğu kez ödev çıkar. On maddelik cevap. Nota yetecek kısa cümleler. Bazı sayfalar da ekler: sorun, geç olmadan. Bu sayfa o iş değil. Ziyarette sohbetin nasıl yürüdüğünü anlatır.

Uzun liste okulu andırır. Anneanne oturur, sonraki numarayı bekler. Bu bir ziyaret değildir.

İyi sorular küçük ve açıktır. Evi, ilk okul gününü, o yılların şarkısını gösterir. FamilySearch açık soruları tam böyle, temalara göre gruplar. Evet hayır soruları kapıyı kapatır. "Çocukken mutlu muydun?" çoğu kez bir sözcük getirir. "Büyüdüğün ev nasıldı?" merdiveni, kokuyu, komşuyu getirir.

Sonra bir saate sığmayan kadar soru gerekirse ebeveynlerine hayatları hakkında sorular yol gösterir. Aynı açık sorular dede, anneanne ve babaanne için de geçerli. Bütün bir hayat hikayesinin kaç soru istediği hayat hikayesi soruları sayfasındadır.

Üç küçük grup yeter

Üç grup al. İlk öğleden sonra için fazlası gerekmez.

Çocukluk ve sıradan günler

• Büyüdüğün ev nasıldı?
• En yakın arkadaşların kimdi, birlikte ne yapardınız?
• Sizde sıradan bir öğleden sonra nasıldı?
• Çocukken en sevdiğin yemek neydi?

Aile, yerler, iş

• Annenle babanın tam adı neydi, nerede doğmuşlardı?
• Taşındınız mı, neden?
• Ne iş yaptın, ilk gün nasıldı?
• Aileyi en çok hangi olay şekillendirdi?

Bağlar ve kalmasını istediğin şey

• Siz nasıl tanıştınız?
• Torunlarına ne bırakmak istersin?
• Evde hep anlatılan bir hikaye var mıydı?
• Seni hemen o günlere götüren bir şarkı veya koku var mı?

Bir oturuş için on ila on iki soru yeter. Alman bir torun listesi zaten onda durur. Tempo doğrudur. Geç olmadan her şeyi sor, cümlesine ihtiyacımız yok. Bir hikaye öğleden sonrayı doldurursa gerisini çiz. Yorgun bir saattense ikinci ziyaret daha iyidir.

Başlamak ve durmak için hazır cümleler aile röportajı soruları sayfasındadır. O yazı otuz ila kırk beş dakikalık bir akıştır. Burası mutfak masasında dede, anneanne, babaanne. Resmi bir röportaj değil.

Sohbet nasıl başlar

İlk soruları birkaç gün önce gönder. Örneğin: "Çocukluğundaki evi ve arkadaşlarını merak ediyorum. Bir sonraki ziyarette anlatır mısın?" Düşünmeye vakti olan, sonra anahtar sözcük değil resim anlatır.

Sınav gibi karşılarına oturma. Yanına otur, ya da biraz çapraz. Önce sor: "Sonra tekrar dinleyelim diye kaydetmem olur mu?" Cevap hayırsa not al. Ses daha güzel. Zorlamak yaraşmaz.

Telefonu masada görünür bırak, orada dursun. Otuz saniyede bir ekrana bakmak der ki: alet hikayeden önemli.

Küçük şeyler, "hayatını anlat" sorusundan çoğu kez daha çok şey açar.

Dedenin yıllardır içtiği turuncu kupa masada dursun. "Hayatını anlat" diye sorma. Sor: "Bu kupa nereden?" Veya duvardaki fotoğrafı göster: "Bu kim, ne zamandan?"

Bir koku, bir şarkı, bir tarif aynı işi görür. O zaman randevu değil ziyaret olur.

Sessizlik geldiğinde

Anılar gözyaşı getirebilir, komik bir konuda bile. Bir dur. Sor: "Bir ara verelim mi?" Kimi konuşmaya devam etmek ister. Kiminin gerçekten nefes alması gerekir. İkisi de olur.

Ağır bir konuyu cümlenin ortasına bırakma, önce söyle. "Zor yılları da konuşmak isterim, ama sadece sen istersen." Cevap hayırsa geç. Sen sınavda değilsin, anneanne de değil.

Sorular, devam etmek için bir kılavuzdur, bitirmek zorunda olduğun bir metin değil. Bahçe gelirse bahçeyi sor. Kâğıttaki sonraki numarayı değil.

Nadiren sözünü kes. Sessizliğe izin ver. Sonda kaç soru bitirdiğin sayılmaz. Karşındakinin duyulmuş hissedip hissetmediği sayılır.

Ses kalır, yazı yalnızca haritadır

Sessiz bir odada telefonla kaydet. Açık televizyon veya yankılanan bir mutfak kaydı gürültülü yapar. Kulaklıkla on saniyelik bir deneme, nineyi duyup duymadığını gösterir. Ek mikrofon yardım edebilir. Şart değildir.

Orijinal dosya anıdır. Yazıya döküm, sonra bir pasajı bulmana yardım eder. Sesin yerini tutmaz. O kaydı kendin nasıl tutacağın ebeveynlerle röportaj sayfasındadır. Aynı kural büyükanne ve büyükbaba için de geçerlidir.

FamilyStories'te kayıt ailenin cihazlarında kalır. Ses orada yazı olur, dışarıdaki bir hizmette değil. FamilyStories bu hikayeleri okuyamaz, dinleyemez. Bunun nasıl bağlandığı uçtan uca şifreleme sayfasındadır.

Özel bir misafir bağlantısı başka bir şeydir. Davet edilen kişi uygulama ve hesap olmadan tarayıcıda cevap verebilir. Bağlantının tam hâli bir anahtardır: elinde olan, açtığın soruları okuyabilir ve değiştirebilir. Cevap vermek içindir. Etrafta dolaştırılacak kalıcı bir adres değildir.

FamilyStories iPhone ve iPad içindir. Kaydetmek için herhangi bir telefon yeter. Yönlendirmeli sorular ve şifreli koleksiyon uygulamadadır.

FamilyStories bu sohbette neyi değiştirir

Kâğıt bir liste ve telefondaki beş ses notu çabuk dağılır. Sonra hangi sorunun hangi dosyaya ait olduğunu bilemezsin.

FamilyStories soruyu, sesi, yazıyı ve fotoğrafı özel bir yerde tutar. Sorular kişiye göre uyarlanır. Anneanne senin uygulamanda, davetten sonra kendi uygulamasında, veya tarayıcıdaki misafir bağlantısıyla cevap verebilir. Özel bir çevrede en fazla on kişi yardım edebilir. Ücretli bir planla hikayeleri Word veya PDF olarak çıkarabilirsin. Orijinal sesleri ayrıca indirebilirsin.

Bu mutfak masasının yerini tutmaz. Yalnızca kupanın hikayesinin notların arasında kaybolmasını önler.